Wszystko o zamkach i kluczach

O zamkach i kluczach

Próby wykonania zamka własnymi siłami
rzadko mogą być uwieńczone
sukcesem. Ważniejszy jest prawidłowy
wybór zamka — trzeba więc coś niecoś
wiedzieć o zamkach, rozróżniać ich
typy i stopień zabezpieczenia. W istocie
potrzebna jest głównie umiejętność naprawy
zamka możliwa jednak tylko
przy najprostszych modelach. Ważna
jest tez umiejętność wymiany zepsutego
zamka, tzn. założenia nowego.
Normalny zamek do drzwi pokojowych
spełnia dwie funkcje:
Przytrzymanie drzwi. Do tego służy zapadka
poruszana przez klamkę. Każdy
może drzwi otworzyć lub zamknąć za
pomocą zapadki, a więc nie daje ona zabezpieczenia.
Zamknięcie drzwi. Do tego służy zasuwka
Można ją uruchomić tylko kluczem,
daje więc ochronę przed otwarciem
przez nie upoważnioną osobę.

O stopniu zabezpieczenia zamka decyduje
wyłącznie zasuwka Musi ona być
po pierwsze stateczna, a po drugie
tak umieszczona, aby przy zamkniętych
drzwiach była niedostępna dla manipulowania
z zewnątrz. Ponadto jej vis
a vis, tj. blacha zaczepowa (z odpowiednim
wycięciem), musi być tak osadzona,
aby można było ją zdemontować
dopiero przy użyciu siły (zniszczenie
drzwi), jeżeli drzwi są zamknięte.

Aby określoną postacią klucza można
było otworzyć i zamknąć określony
zamek, zasuwka w położeniu spoczynkowym
jest przytrzymywana przez zastawkę.
Rodzaj i liczba zastawek
decydują o stopniu zabezpieczenia
zamka. Oprócz tego są dalsze
zabezpieczenia, np. na czop lub zastawka
ruchu Aby klucz pasował do zamka,
musi on móc pokonać wszelkie zabezpieczenia:
kształt dziurki od klucza,
czop lub zastawkę ruchu, właściwe
zastawki.

Typy zamków różnią się od siebie
m. in. wielkością i sposobem ich założenia.
Najprostszym zamkiem do drzwi
jest zamek skrzynkowy, który przykręca
się do drzwi Zapadka i zasuwka (czasem
nawet dodatkowa zasuwka ręczna)
wchodzą w odpowiednio uformowany
kabłąk Zamki skrzynkowe stosuje się
prawie tylko do piwnic lub szop.
Normalną postacią zamka do drzwi
jest zamek wpuszczany. Jest on ukryty
w szczelinie wydłutowanej w grubości
drzwi i przyśrubowany do nich blachą
czołową. Zamki wpuszczanego małego
formatu spotyka się też w meblach.
Najlepszą ochronę zapewniają zamki
patentowe, które wyrabia się zarówno
na potrzeby zamków wpuszczanych,
jak i skrzynkowych (nakładanych).
Ważne jest rozróżnianie zamków wg
ich cech zabezpieczenia:

— Zamek do klucza nie mającego
nacięć poprzecznych: najprostsza postać
zamka drzwiowego. Tylko jedna
zastawka. Jedynym zabezpieczeniem
jest kształt łopatki klucza. Można go
łatwo otworzyć zwykłym wytrychem.

— Zamek z czopem. Nadaje się tylko
do mebli, ponieważ zamka nie można
otworzyć z przeciwnej strony. Pasujący
do niego klucz wydrążony można zastąpić
odpowiednio uformowanym wytrychem;
niezbyt pewny

— Zamek z paskową zastawką ruchu
Do dna zamka jest przynitowany pasek,
klucz musi być więc odpowiednio nacięty.
Otwiera się go zagiętym wytrychem
— niewielkie zabezpieczenie.

— Zamek ze środkową zastawką ruchu
Zamek ten — to przerwany pierścień
w niewielkim odstępie od dna zamka
Łopatka klucza musi być rozcięta. Zabezpieczenie
można pokonać wytrychem
o specjalnej postaci.

— Zamek Chubba Zamek z kilkoma
zastawkami, które muszą być uruchomione
jednocześnie. Klucz można poznać
po schodkowym ze stopniowaniu
łopatki. Wprawni włamywacze ,,badają"
zastawki pojedynczo i wypiłowują
zależnie od tego kopię klucza
(są też zamki Chubba zabezpieczone
przed ,,badaniem"). Im więcej zastawek,
tym lepsze zabezpieczenie.

— Zamek patentowy (bębenkowy)
Mały kluczyk o zygzakowym obrysie
podnosi zastawki klateczkowe
i umożliwia swobodne obrócenie bębenka,
który odblokowuje zasuwkę.
Niedostępny dla wytrychów, najpewniejszy
zamek. Kluczy nie należy pozostawiać
bez opieki — każdy może
sobie dorobić kopię
Zalogowania zamka wpuszczanego należy
do czynności stolarza Przy zakupie
należy zwracać uwagę na właściwy
kształt (zamek prawy lub lewy) i szerokość
(z obu stron musi pozostać przynajmniej
po 4 mm drewna).

Zamek przykłada się do wrębu i obrysowuje
go, aby określić wielkość szczeliny.
Najpierw wierci się wiertłem krętym
otwór na głębokość szczeliny, potem
resztę wycina się dłutem. Z kolei
wsuwa się zamek w szczelinę i obrysowuje
blachę czołową. Blachę tę trzeba
starannie i równo wpuścić. Przed przyśrubowaniem
zamka trzeba jeszcze zarysować
i nawiercić otwory na klamkę
i dziurkę od klucza Wreszcie zakłada
się blachę zaczepowe. Zawiesza się ją
na zapadce i zasuwce, obrysowuje na
ościeżnicy i przykręca po odpowiednim
wydłutowaniu warstewki drewna.

Zamek skrzynkowy wystarczy przyśrubować
do skrzydła drzwiowego, nie
-wymaga on wpuszczania Przed jego
zamocowaniem trzeba obrysować i wywiercić
otwory na klamkę i klucz.
Patentowy zamek skrzynkowy osadza
się po wewnętrznej stronie drzwi. W
drzwiach wykonuje się otwór na wskroś
(wiertłem krętym, potem poszerzyć pilnikiem
okrąglakiem) Do tego otworu
bębenek wkłada się od strony zewnętrznej,
następnie przymocowuje śrubami
metalowymi z płytką oporową, znajdującą
się po stronie wewnętrznej. Płaskownik
wystający z bębenka przechodzi
przez płytkę Na płytkę oporową i na
płaskownik nakłada się od wewnątrz
zamek skrzynkowy i przykręca wkrętami
do drewna.

Klucz bez nacięć poprzecznych moi
na sobie samemu wypiłować. gdy ma
się wzór Wzorem może być sam klucz
lub dokładny odcisk dziurki od klucza
(w razie potrzeby zamek można w tym
celu rozebrać). Robota ta opłaca się
naturalnie tylko wtedy, gdy w sklepie
żelaznym nie znajdujemy pasującego,
gotowego klucza, a chcemy zaoszczędzić
kosztów dorabiania u ślusarza
Odpowiednio od kształtu wzorca wypiłowuje
się surowy klucz, umocowawszy
go w imadle i położywszy trzonek klucza
na beleczce drewnianej z rowkiem,
umocowanej w imadle Co pewien czas
sprawdza się postęp pracy przez wsunięcie
klucza do zamka

Konserwacja zamka nie jest ciężką
pracą, a oszczędza nam wiele nerwów
z ciężko „chodzącymi" zamkami i z łamaniem
kluczy Pospolita metoda, polegająca
na wpuszczeniu kilku kropli
oleju do dziurki od klucza, jest naturalnie
niewiele warta. Także na olejenie zapadki
i zasuwki od strony czoła ułatwia
najwyżej poruszanie się obu tych części
zamka w blasze czołowej. Nie pozostaje
więc nic innego, jak rozebrać zamek
na części, gruntownie wymyć w oleju
dieslowskim, na oleić (lub lepiej — nasmarować
smarem stałym) i znowu
zmontować. Rzemieślnicy smarują zamki
mieszaniną oleju do maszyn do szycia
i grafitu. Delikatne zamki nie powinny
być w ogóle smarowane tłustymi smarami,
lecz tylko napylone grafitem. Dotyczy
to na przykład zamków patentowych.